Απάθεια: Οι σιωπηλοί θεατές της εποχής μας

Ζούμε σε μια εποχή υπερπληροφόρησης. Εικόνες πολέμου, κοινωνικής αδικίας, φυσικών καταστροφών και ανθρώπινου πόνου περνούν καθημερινά μπροστά από τα μάτια μας με την ταχύτητα ενός «scroll». Κι όμως, όσο περισσότερα βλέπουμε, τόσο λιγότερο φαίνεται να νιώθουμε. Η απάθεια έχει γίνει το σιωπηλό χαρακτηριστικό της σύγχρονης κοινωνίας.

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ενισχύουν αυτή τη στάση: η τραγωδία συνυπάρχει με το χιούμορ, τη διαφήμιση και την ψυχαγωγία και όλα γίνονται εικόνες. Η απάθεια δεν είναι το τέλος της ευαισθησίας, δεν πρόκειται απαραίτητα για έλλειψη συναισθήματος. Αντίθετα, πολλές φορές είναι αποτέλεσμα υπερφόρτωσης, γίνεται συχνά το σημείο παύσης της.

Ένα εσωτερικό «διάλειμμα» που ενεργοποιείται όταν το σύστημα έχει υπερφορτωθεί. Ένα μεταβατικό στάδιο, και όχι η τελική στάση ζωής. Ο ανθρώπινος νους δεν είναι φτιαγμένος για να διαχειρίζεται ταυτόχρονα τόσες κρίσεις, ο ψυχισμός αμύνεται, κλείνει, αποστασιοποιείται, επιλέγει την αδιαφορία ως μηχανισμό προστασίας.

Στον Στωικισμό, η απάθεια (ἀπάθεια) δεν σήμαινε έλλειψη συναισθήματος, αλλά ελευθερία από τα πάθη που διαταράσσουν τη λογική και την εσωτερική ισορροπία. Δεν ήταν ψυχρότητα· ήταν καθαρότητα.

Σε έναν κόσμο όπου η βία και η πληροφορία κατακλύζουν την ανθρώπινη εμπειρία, η ψυχική απόσυρση μπορεί να λειτουργήσει ως ασυνείδητη προσπάθεια επαναφοράς σε ένα κέντρο, δεν δηλώνει αδιαφορία, αλλά την ανάγκη του ατόμου να προστατευτεί και να διατηρήσει την ψυχική του ισορροπία

Η απάθεια γίνεται πρόβλημα όταν μετατρέπεται σε μόνιμη φυγή. Όταν, όμως, λειτουργεί ως ενδιάμεσος τόπος — ως σιωπή πριν από τη συνειδητή επιλογή — τότε αποκτά νόημα. Είναι ο χώρος όπου η ψυχή ανασυντάσσεται πριν επανέλθει στον κόσμο.

Η επίγνωση μεταμορφώνει την απάθεια σε εσωτερική ελευθερία. Δεν σημαίνει ότι παύουμε να νοιαζόμαστε. Σημαίνει ότι επιλέγουμε πώς και πότε θα νοιαστούμε, μια συνειδητή επιλογή να μην παρασυρθούμε από συναισθήματα που δεν οδηγούν σε εποικοδομητική δράση. Ότι δεν επιτρέπουμε στην εξωτερική ένταση να καθορίσει τον εσωτερικό μας ρυθμό.
Ξεκινά από συνειδητές επιλογές: τι επιλέγουμε να δούμε, πού επενδύουμε την προσοχή και πώς επιλέγουμε να δράσουμε. Η επίγνωση επιτρέπει στο άτομο να αναγνωρίσει τη βία χωρίς να κατακλυστεί από αυτήν, και να επιλέξει μια στάση μέτρου, ευθύνης και εσωτερικής καθαρότητας. Μέσα από μικρές, συνειδητές πράξεις, η απάθεια μετατρέπεται σε εργαλείο διαχείρισης, όχι σε αδράνεια.

Η απάθεια δεν είναι φυλακή, αλλά ένα ήσυχο σημείο στάσης. Αναγνωρίζοντάς την ως σήμα υπερφόρτωσης, μπορούμε να επιλέξουμε να ξανασταθούμε με επίγνωση. Κάθε μικρή, συνειδητή πράξη γίνεται φως μέσα στο σκοτάδι της βίας — ένα βήμα από την αδράνεια προς τη ζωή που επιλέγουμε να δημιουργήσουμε.

από EvJoy MAZI • Group ZI
[Αθανασοπούλου Βίκη -Ζουρούδη Βίκυ -Μάλλη Μαίρη -Ματθαίου Κατερίνα -Πογαριάν Χρυσάννα]